’t Wiel van Tiel

’t Wiel van Tiel

21 juni 2023 werd een spectaculaire inheemse vonds bekend gemaakt: Archeologen ontdekken 4000 jaar oud heiligdom met zonnekalender in Tiel. Dat is 2000 jaar voordat de Romeinen ons land aandeden. Onze inheemse voorouders laten steeds vaker zien dat ze er waren en dat zij niet verschilden van andere inheemse culturen. In wat we nu kennen als Nederland werden ook al zweethutten gegeven, en nu weten we zeker dat wij ook een zonnekalender hadden. Geweldig!

Ten opzichte van dit zonnewiel bevindt de zweethut in Dreumel zich schuin aan de overkant van de Waal. Dichter bij ’t Wiel van Tiel kun je geen zweethut doen.


In Tiel is een groot heiligdom ontdekt van 4000 jaar oud en dienst deed als zonnekalender, net als in het Engelse Stonehenge. Het heiligdom bestond uit drie aarden heuvels waarvan één met zonnekalender, houten palen, begraafplaatsen en een rituele weg.
Binnen de heuvel die als zonnekalender dienstdeed zijn zestig personen gevonden die in de grafheuvel zijn begraven. Dat is ook in de Europese context erg veel. En elk graf is anders. Het individu speelde dus ook toen een belangrijke rol.
Deze plek lag destijds direct aan de Waal als een zijtak van de Rijn. De Rijn was in de prehistorie de grootste rivier van Noordwest-Europa en de snelweg van die tijd. Handelaren reisden via de Rijn van de Alpen naar Engeland en ze gingen allemaal langs Tiel. Dat bracht veel uitwisseling van ideeën en kennis met zich mee.

Mensen kwamen hier samen voor offers, begrafenissen, feesten en rituelen. Op bijzondere dagen in het jaar voerde men rituelen uit en werden doden begroeven. Rijen met palen stonden langs paden die gebruikt werden voor optochten. Naast het heiligdom lagen houten boerderijen.
Het zonneheiligdom is 800 jaar in gebruik geweest. Onder de bijzondere vondsten is een glazen kraal uit Mesopotamië (Irak); bewijs dat er toen al contacten waren met mensen in het Oude Nabije Oosten.  

De opgravingen vonden plaats in 2017 op Medel, een industrieterrein in de Betuwse gemeente Tiel. Het is een van de grootste archeologische projecten in Nederland ooit. Het heiligdom was in totaal vier voetbalvelden groot.


Zonnekalender
De grootste heuvel was ook een observatorium; plaats waar je de zon en hemellichamen waarneemt. Dat werkte als volgt; een persoon, bijvoorbeeld een priester of priesteres, stond op de heuvel, die van boven plat was en waarop waarschijnlijk een grote paal stond. Vanaf het vaste punt van de paal bekeek de priester dan de stand van de zon. Rond de heuvel stonden meer palen als markering. Die hielpen de priester het precieze moment in het jaar te bepalen. Zo hadden de mensen een kalender voor seizoenen en oogstdagen. Rond de heuvel lag ook een ondiepe greppel met verschillende doorgangen. Op bepaalde dagen scheen de zon recht door die doorgangen op de heuvel. Net als in Stonehenge, waar de zon op belangrijke dagen tussen de stenen door schijnt.  Omdat in Nederland niet veel van zulke grote stenen waren gebruikten wij houten palen.
De belangrijkste dagen van het jaar waren de zomerwende op 21 juni als langste dag en de winterwende op 21 december als kortste dag.

Op de plekken waar de zon recht door de openingen scheen, vonden archeologen ook offers. Skeletten van dieren, maar ook schedels van mensen en waardevolle spullen zoals een bronzen speerpunt.

Kraal uit omgeving Irak
Ook buiten de heuvels werden doden begraven. Archeologen vonden de resten van meer dan 80 mensen, sommigen begraven, anderen gecremeerd. Deze overledenen moeten, als voorouders, een belangrijke rol in de rituelen hebben gespeeld. Bij de graven lag een glazen kraal uit Mesopotamië (nu o.a. Irak). Het is de oudste glazen kraal die ooit in Nederland is gevonden. Het laat zien dat de bewoners van dit gebied 4000 jaar terug al contact hadden met mensen bijna 5000 kilometer verder weg. De kraal bewijst dat mensen spullen tot ver buiten ons gebied uitwisselden.
In totaal zijn er in dit gebied meer dan een miljoen voorwerpen opgegraven. Sommige resten zijn wel 6000 jaar oud.


Helaas: Herbouw is uitgesloten

Op de plek van de zonnekalender komt een bedrijventerrein. Dat zorgde in juni voor grote verontwaardiging in Tiel en de rest van het land. De gemeenteraad besloot deze week om geld beschikbaar te stellen voor onderzoek naar een goede publiekspresentatie over het prehistorische heiligdom. Herbouw wordt uitgesloten.

Ik begrijp dit niet. Het is kortzichtig en laat zien dat ook archeologen blijkbaar niet voelen dat een plek, zeker als die zoveel duizend jaar onaangetast is geweest, van grote waarde is voor ons contact met de voorouders. Zoals de archeoloog zelf zegt; “En elk graf is anders. Het individu speelde dus ook toen een belangrijke rol.”
Dit zijn bijzondere voorouders. Zij kunnen ons informatie geven op een andere laag dan bodemvondst. Wanneer we de kans krijgen om te verblijven op hun rustplaats zal hun ziel ons wijsheid kunnen doorgeven. Echter wanneer er een industrieel pand bovenop gezet worden zal daar vertrekken en in het grote onzichtbare verdwijnen.
Juist Tiel die niet veel meer te bieden heeft dan Flipje – wie ken hem nog? – zou deze kans met twee handen moeten aangrijpen.




Back to site top